ประวัติโรงเรียนตากพิทยาคม: การศึกษาเชิงประวัติศาสตร์และการพัฒนา

โรงเรียนตากพิทยาคม ก่อตั้งขึ้นในวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 ณ วัดสีตลาราม (วัดน้ำหัก) ตำบลระแหง อำเภอเมือง จังหวัดตาก นับเป็นโรงเรียนแห่งแรกของจังหวัดตาก มีจุดประสงค์เพื่อขยายโอกาสทางการศึกษาแก่เยาวชนในท้องถิ่น โดยมีพระสมุห์เพ็งเป็นครูใหญ่คนแรก

ในช่วงพัฒนาการของโรงเรียน มีการเปลี่ยนแปลงและขยับขยายสถานที่เพื่อรองรับจำนวนผู้เรียนที่เพิ่มขึ้น โดยในปี พ.ศ. 2471 โรงเรียนย้ายไปยังค่ายทหารพรานที่ 6 ซึ่งตั้งอยู่บริเวณศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชในปัจจุบัน และในปี พ.ศ. 2483 ได้ย้ายมายังพื้นที่ปัจจุบัน ซึ่งเคยเป็นวัดร้างชื่อวัดสระเกศ โดยได้รับการสนับสนุนจากนายหมัง สายชุมอินทร์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดตากในขณะนั้น

ตลอดระยะเวลาการดำเนินงาน โรงเรียนได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านกายภาพ เช่น การก่อสร้างอาคารเรียน อาคารอเนกประสงค์ บ้านพักครู และศูนย์สุขภาพ ตลอดจนส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชนผ่านการจัดตั้งศาลเทพประกายเพชร การสร้างพระพุทธรูปประจำสถานศึกษา และกิจกรรมศิษย์เก่าที่ส่งเสริมอัตลักษณ์ของโรงเรียน

ด้วยประวัติศาสตร์อันยาวนานกว่า 126 ปี โรงเรียนตากพิทยาคมจึงถือเป็นศูนย์กลางการศึกษาในจังหวัดตากที่มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเยาวชนทั้งด้านวิชาการ คุณธรรม และจิตสาธารณะ

•  พ.ศ. 2443 (1 พฤศจิกายน): ก่อตั้งขึ้นเป็นครั้งแรกในนาม “โรงเรียนวัดสีตลาราม” (วัดน้ำหัก) ตั้งอยู่ที่บ้านจีน ตำบลระแหง โดยใช้พื้นที่ภายในวัดจัดการเรียนการสอนระดับชั้นมูลและประถมศึกษา เปิดสอนจำนวน 6 ห้องเรียน มีครู 3 คน โดยมี พระสมุห์เพ็ง เป็นผู้ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งรักษาการครูใหญ่คนแรก

•  พ.ศ. 2446 (1 เมษายน): ขุนวัชรพุกก์ศึกษากร ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งครูใหญ่

•  พ.ศ. 2460: โรงเรียนได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น "โรงเรียนประจำจังหวัดตาก"

•  พ.ศ. 2471 (17 พฤษภาคม): ด้วยเหตุผลด้านความคับแคบของสถานที่ โรงเรียนได้ย้ายไปยังที่ตั้งใหม่ ณ กรมทหารพรานที่ 6 ซึ่งปัจจุบันคือบริเวณศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

•  พ.ศ. 2475 (มิถุนายน): เปลี่ยนชื่อจาก "โรงเรียนประจำจังหวัดชาย" เป็น “โรงเรียนตากพิทยาคม”

•  พ.ศ. 2480 (31 พฤษภาคม): นายทิม ฟักเจียม ศิษย์เก่าของโรงเรียน ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งครูใหญ่ ในช่วงนี้ได้มีการประสานงานโดย นายหมัง สายชุมอินทร์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคนแรกของจังหวัดตาก และหลวงสินธุสงคราม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อขออนุญาตใช้พื้นที่วัดร้างโบราณชื่อ “วัดสระเกศ” ริมถนนท่าเรือ จำนวน 22 ไร่ 3 งาน เป็นที่ตั้งของโรงเรียน ซึ่งเป็นสถานที่ตั้งของโรงเรียนตากพิทยาคมมาจนถึงปัจจุบัน

•  พ.ศ. 2507: โรงเรียนได้รับงบประมาณ 800,000 บาท สำหรับก่อสร้างอาคารเรียนแบบ 412 (อาคารเรียน 2 ชั้น ขนาดกว้าง 10 เมตร ยาว 70 เมตร จำนวน 14 ห้องเรียน)

•  พ.ศ. 2508: เริ่มดำเนินการก่อสร้างอาคารเรียนในเดือนเมษายน และแล้วเสร็จในเดือนพฤศจิกายน

•  พ.ศ. 2510 (เมษายน): จอมพลถนอม กิตติขจร เป็นประธานในพิธีเปิดป้ายชื่ออาคารเรียน โดยใช้ชื่อว่า “อาคารตากสิน”

•  พ.ศ. 2515: นายชูชัย สุวรรณรังษี ผู้ว่าราชการจังหวัดตาก อนุญาตให้กรมวิสามัญศึกษาใช้ที่ดินประมาณ 15 ไร่ บริเวณระหว่างถนนพหลโยธินกับถนนเทศบาลตัดใหม่เพื่อสร้างบ้านพักครู ปัจจุบันเรียกพื้นที่นี้ว่า “นิคมครูตากพิทยาคม”

•  พ.ศ. 2517 (21 กรกฎาคม): อาจารย์สมชาย นพเจริญกุล อาจารย์ใหญ่ ได้จัดพิธีอัญเชิญ “เทพประกายเพชร” มาประดิษฐาน ณ ศาลภายในโรงเรียน

•  พ.ศ. 2522: สมาคมศิษย์เก่า สมาคมผู้ปกครองและครู พร้อมด้วยคณะกรรมการโรงเรียน ได้ร่วมกันจัดสร้างเหรียญเทพประกายเพชรจำนวน 30,000 เหรียญ (ด้านหน้าเป็นเทพประกายเพชร ด้านหลังเป็นภาพเจดีย์วัดสระเกศ) เพื่อเป็นวัตถุมงคลและระดมทุนจัดตั้ง “กองทุนเทพประกายเพชรโรงเรียนตากพิทยาคม”

•  พ.ศ. 2525: ย้ายเสาธงจากบริเวณวงเวียนหน้าอาคารเรียน 4 ชั้น มาตั้งไว้ริมถนนหน้าอาคารเรียน 4 ชั้น และอาคารเรียน 2 ชั้น

•  พ.ศ. 2529: กลุ่มศิษย์เก่าในกรุงเทพมหานคร ได้จัดสร้างพระพุทธรูปประจำสถานศึกษา ปางลีลา นามว่า “พระพุทธศากยมุนี ศรีตากพิทยาคม” ประดิษฐาน ณ จุดเดิมของเสาธง นอกจากนี้ยังมีการสร้าง “ธรรมศาลา” ของวัดสระเกศครอบศาลาเดิม และดำเนินการถมสระน้ำด้านหน้าโรงเรียนเพื่อปรับพื้นที่เป็นสนามฟุตบอล

•  พ.ศ. 2536: โรงเรียนได้รับงบประมาณก่อสร้างหอประชุมอเนกประสงค์ใต้ถุนโล่ง ซึ่งต่อมาได้ปรับพื้นที่ด้านล่างให้เป็นห้องเรียน ห้องประชุม และลานกิจกรรม พร้อมทั้งก่อสร้าง “อาคารสุขศาลา” (อาคารพยาบาล) บริเวณด้านหลังอาคารเรียน 2 ชั้น

•  พ.ศ. 2553: จัดสร้าง “อาคารอเนกประสงค์ 111 ปี ตากพิทยาคม” บริเวณหน้าเสาธง ด้วยงบประมาณ 6 ล้านบาท เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งความเจริญก้าวหน้าของโรงเรียนในวาระครบรอบ 1 ศตวรรษ